Ospa u dorosłych: objawy, leczenie i profilaktyka

Charakterystyka i epidemiologia ospy wietrznej u dorosłych

Ospa wietrzna to wysoce zakaźna choroba wirusowa. Jest ona wywoływana przez wirus Varicella-zoster (VZV). Ten sam wirus jest także przyczyną półpaśca. Ospa wietrzna u dorosłych dotyka osoby, które nie nabrały odporności. Choroba ta, mimo że kojarzona głównie z dzieciństwem, może wystąpić u dorosłych, którzy nie nabyli odporności. Wirus VZV jest przyczyną ospy. Wirus przenosi się drogą kropelkową z dróg oddechowych. Bezpośredni kontakt z treścią pęcherzyków także powoduje zakażenie. Chory zakaża od dwóch dni przed pojawieniem się wysypki. Zakaźność trwa aż do przyschnięcia ostatniego wykwitu. Ospa w wieku dorosłym ma wysoki stopień zaraźliwości. Wirus przenosi się drogą kropelkową. Może on także rozprzestrzeniać się przez bliski kontakt. Około 90% dorosłych przeszło ospę w dzieciństwie. Mają oni trwałą odporność na wirusa. Mniej niż 10% przypadków ospy wietrznej dotyczy dorosłych. Dlatego ospa wietrzna u dorosłych jest rzadkością. Odporność chroni przed powtórnym zakażeniem. Przechorowanie ospy w dzieciństwie zapewnia ochronę. Kluczowe fakty o wirusie VZV:

• Wirus VZV wywołuje zarówno ospę wietrzną, jak i półpasiec.
• Wirus VZV powoduje półpasiec.
• Odporność uniemożliwia ponowne zakażenie.
• Wirus pozostaje w organizmie w stanie uśpionym.
• Reaktywacja wirusa VZV jest możliwa w starszym wieku.

Poniższa tabela przedstawia częstość zachorowań na ospę wietrzną w różnych grupach wiekowych.

Grupa wiekowa	Częstość zachorowań	Uwagi
Dzieci przedszkolne	Wysoka (najczęściej)	Główna grupa zachorowań
Dzieci szkolne	Umiarkowana	Wiele dzieci ma już odporność
Dorośli <60 lat	<10%	Rzadsze, często cięższy przebieg
Dorośli >60 lat	Bardzo niska	Ryzyko reaktywacji jako półpasiec

Źródła danych dotyczących częstości zachorowań mogą się różnić w zależności od regionu geograficznego oraz stopnia wdrożenia programów szczepień ochronnych. Statystyki te są dynamiczne. Rozkład zachorowań na ospę wietrzną w Polsce (2012)

Ospa wietrzna jest jedną z najczęstszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego, jednak u dorosłych często ma cięższy przebieg i może powodować powikłania. – mp.pl

Zaleca się izolację chorego. Izolacja trwa do momentu przyschnięcia wszystkich wykwitów. Zapobiega to dalszemu rozprzestrzenianiu się wirusa. W przypadku braku pewności co do przebycia ospy, warto rozważyć badanie serologiczne. Badanie to określa obecność przeciwciał. Brak odporności u dorosłych, nawet po kontakcie z wirusem, może skutkować cięższym przebiegiem choroby.

Objawy, przebieg i diagnostyka ospy wietrznej u dorosłych

Początkowe objawy ospy u dorosłych są niespecyficzne. Przypominają one przeziębienie. Mogą się pojawić gorączka (często wyższa niż u dzieci, 37-40°C), ogólne złe samopoczucie i osłabienie. Dodatkowo występują bóle głowy, bóle mięśni oraz brak apetytu. Te symptomy mogą poprzedzać wysypkę o 2-3 dni. Objawy prodromalne poprzedzają wysypkę. Jak wygląda ospa u dorosłych? Początkowo pojawiają się czerwone plamy. Następnie przekształcają się one w grudki. Potem pojawiają się pęcherzyki wypełnione płynem surowiczym. Kolejno stają się krostami i strupkami. Wysypka pojawia się w kilku rzutach. Prowadzi to do jej wielopostaciowości. Na tułowiu mogą być już strupy, gdy na twarzy pojawiają się nowe pęcherzyki. Jest to charakterystyczne dla ospy w dorosłym wieku. Zmiany przekształcają się. Wysypka może wystąpić na tułowiu, głowie i twarzy. Obejmuje także kończyny. Może pojawić się na błonach śluzowych (jama ustna, gardło, spojówki, narządy płciowe) oraz w uszach. U dorosłych wysypka jest często bardziej obfita. Może to być ponad 500 wykwitów. Jest także intensywnie swędząca. Wysypka obejmuje błony śluzowe. Cykl wysypki trwa do 6 dni. Cała choroba trwa około 14 dni. W przypadku powikłań może to być nawet do 3 tygodni. U dorosłych przebieg jest cięższy. Objawy są zaostrzone. Ryzyko powikłań jest znacznie wyższe niż u dzieci. Konieczne jest monitorowanie stanu zdrowia. Czas trwania choroby jest dłuższy. Przebieg jest cięższy. Oto 6 etapów rozwoju wysypki:

1. Pojawienie się czerwonych plamek.
2. Przekształcanie plamek w grudki.
3. Tworzenie się pęcherzyków z płynem.
4. Pęcherzyki przekształcają się w krosty.
5. Zaschnięcie krostek w strupki.
6. Odpadanie strupków, pozostawiając wysypka ospowa u dorosłych.

Czas trwania faz ospy wietrznej u dorosłych Zasięgnięcie porady lekarskiej jest kluczowe. Dotyczy to zwłaszcza niepokojących objawów u dorosłych. Umożliwia to wczesne wdrożenie leczenia przeciwwirusowego. Regularne, krótkie kąpiele w letniej wodzie mogą przynieść ulgę. Dodatek płynów odkażających, np. nadmanganian potasu, zapobiega nadkażeniom. Rozdrapywanie krostek może prowadzić do wtórnych zakażeń bakteryjnych i trwałych blizn. Wysypka krwotoczna jest rzadkim, ale poważnym objawem, wymagającym natychmiastowej interwencji medycznej.

Powikłania, leczenie i zapobieganie ospie wietrznej u dorosłych

Powikłania po ospie u dorosłych są znacznie częstsze i poważniejsze. Rozwija się zapalenie płuc u co 10 osoby dorosłej. Inne groźne powikłania to zapalenie mózgu. Występuje także zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Ospa powoduje zapalenie płuc. Mogą prowadzić do uszkodzenia narządów. Ryzyko jest znacznie wyższe. Wymienić należy również zapalenie wątroby, nerek, mięśnia sercowego i stawów. Może wystąpić sepsa oraz wtórne nadkażenia bakteryjne skóry. Grupy szczególnie narażone na ciężki przebieg to osoby z obniżoną odpornością. Należą do nich zakażone wirusem HIV oraz pacjenci po przeszczepach. Osoby z atopowym zapaleniem skóry również są w grupie ryzyka. Ospa wietrzna u dorosłych jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży. Dotyczy to także osób starszych oraz z chorobami serca i płuc. Zakażenie kobiety w ciąży pod koniec ciąży niesie ryzyko zgonu dziecka do 30% (ospa wrodzona). Leczenie przeciwwirusowe powinno być wdrożone w ciągu 24-72 godzin. Stosuje się acyklowir, walacyklowir lub famcyklowir. Acyklowir skraca przebieg choroby. Leczenie objawowe obejmuje paracetamol lub ibuprofen na gorączkę i ból. Leki przeciwświądowe, takie jak maści, płyny czy pianki (np. kalamina), mogą pomóc. Higiena i unikanie drapania są bardzo ważne. Szczepienie na ospę jest najskuteczniejszą metodą zapobiegania. Szczepionka jest żywa i wymaga dwóch dawek. Jest zalecana od 9-12 miesiąca życia. Dotyczy to również dorosłych bez odporności. Szczepienie zapewnia odporność. Inne metody profilaktyki to izolacja chorego. Powinno się unikać kontaktu z zakażonymi. Podanie immunoglobuliny (VZIG) jest opcją dla osób z grup ryzyka po kontakcie. Oto 5 najważniejszych powikłań:

• Zapalenie płuc – najczęstsze poważne powikłanie u dorosłych.
• Zapalenie mózgu jest groźnym powikłaniem.
• Wtórne nadkażenia bakteryjne skóry.
• Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
• Sepsa – ogólnoustrojowa reakcja zapalna.

Poniższa tabela przedstawia leki i ich zastosowania w leczeniu ospy wietrznej.

Typ leku	Przykłady	Zastosowanie
Przeciwwirusowe	Acyklowir, Walacyklowir, Famcyklowir	Hamowanie replikacji wirusa, skracanie przebiegu
Przeciwgorączkowe/Przeciwbólowe	Paracetamol, Ibuprofen	Obniżanie gorączki, łagodzenie bólu mięśni
Przeciwświądowe	Kalamina, Maści z cynkiem, Płyny, Pianki	Łagodzenie intensywnego swędzenia skóry
Odkażające	Nadmanganian potasu (roztwór)	Zapobieganie wtórnym zakażeniom bakteryjnym

Należy pamiętać, że wszelkie leki powinny być stosowane po konsultacji z lekarzem. Lekarz ustali odpowiednie dawkowanie oraz czas trwania terapii. To jest szczególnie ważne w przypadku leków przeciwwirusowych.

Wczesne rozpoznanie i leczenie mogą pomóc złagodzić przebieg choroby i zapobiec powikłaniom. – TVN Zdrowie

Szczepienie przeciwko ospie jest skutecznym sposobem na zapobieganie chorobie. – Podręcznik – Szczepienia, Medycyna Praktyczna

Unikanie aspiryny u dzieci i młodzieży z ospą jest kluczowe ze względu na ryzyko zespołu Reye'a. Kobiety w ciąży z podejrzeniem ospy powinny natychmiast skonsultować się z lekarzem, ze względu na wysokie ryzyko dla płodu.

• Skonsultuj się z lekarzem przy pierwszych objawach ospy u dorosłych. To pozwoli jak najszybciej rozpocząć leczenie przeciwwirusowe.
• Dbaj o higienę skóry. Delikatnie osuszaj krosty po kąpieli. Unikaj ich rozdrapywania. Minimalizuje to ryzyko blizn i nadkażeń.
• Rozważ szczepienie na ospę. Zrób to, jeśli nie chorowałeś w dzieciństwie. Dotyczy to także osób niezaszczepionych. Jest to szczególnie ważne w grupach ryzyka.